4 Ιουλ 2011

Υπνος χωρίς ανάσα

Ανατομία μιας πάθησης του σύγχρονου κόσμου και πυξίδα για να ξαναβρούν ορισμένοι τον... ύπνο τους.
Υπνος χωρίς ανάσα



Τι κοινό έχει ο παρ' ολίγον πρωθυπουργός της Γαλλίας με τον παρ' ολίγον αρχηγό των Εργατικών της Βρετανίας και τον παρ' ολίγον... νεκρό Μήτσο που κοιμήθηκε στο τιμόνι της νταλίκας του; Τίποτε άλλο από μια συσκευή που τώρα τους χαρίζει ύπνο φυσιολογικό και τους γλιτώνει από πιθανό εγκεφαλικό, μοιραίο πιθανόν για τους ίδιους, αλλά ίσως και για όποιους «βρεθούν στο διάβα τους».
Τις συστάσεις για τον Μήτσο τον νταλικέρη δεν τις χρειάζεστε: τις υπερκαλύπτει η στατιστική, που μας πληροφορεί ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αυξηθεί μυστηριωδώς τα ατυχήματα οδηγών φορτηγών που τους πήρε ο ύπνος στο τιμόνι. Ο επώνυμος Βρετανός είναι ο Ed Milliband, o μέχρι πρότινος υπουργός Περιβάλλοντος του Ηνωμένου Βασιλείου που διεκδίκησε το χρίσμα των Εργατικών από τον αδελφό του. Εχασε, μολονότι όλες οι προβλέψεις ήταν υπέρ του. Αμέσως μετά, στις 23 Απριλίου 2011, ανακοινώθηκε ότι έπασχε από ασθένεια άκρως επιβαρυντική για την υγεία του και σφόδρα ανασταλτική της υπερδραστηριότητας που είχε καθημερινά. Ο επώνυμος Γάλλος είναι ακόμη πιο γνωστός σας: ο Ντομινίκ Στρος-Καν, o πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ που βρέθηκε σιδηροδέσμιος στη φυλακή ελέω καμαριέρας, βγήκε προσωρινά από αυτήν με το επιχείρημα ότι χρειαζόταν μηχανική υποστήριξη κατά τον ύπνο του.

Από τι πάσχουν και οι τρεις και τι είδους μηχανική υποστήριξη χρειάζονται; Θα το μάθουμε στη συνέχεια. Οσοι... ροχαλίζουν, τρίζουν τα δόντια στον ύπνο τους, κλωτσούν ασυναίσθητα τον/την ομοκρέβατό τους ή νυστάζουν αφόρητα σε δημόσια θέα, καλό είναι να αναγνώσουν μετά προσοχής.





Η πιο πρόσφατη εξέλιξη στις συσκευές άπνοιας είναι οι βαλβίδες n-EPAP, που διεγείρουν τους πνεύμονες μέσω ανατροφοδότησής τους με μέρος της εκπνοής μας.
 
Εφιάλτης του ύπνου, σαμποτέρ του ξύπνιου

Η περί ης ο λόγος ασθένεια ονομάζεται «υπνική άπνοια». Τυπικά, δεν υπήρχε ως πριν από μισό αιώνα. Ηταν Νοέμβριος του 1956 όταν δημοσιεύθηκε στο American Journal of Medicine η πρώτη μελέτη ασθενούς που έπεφτε σε ύπνο... όπου λάχει. Συγκεκριμένα, ο δρ Sidney Burwell κατέγραφε εκεί την περίπτωση ενός χαρτοπαίκτη που, αφού πήρε απότομα βάρος, άρχισε να κοιμάται την ώρα που έπαιζε πόκερ. Πήγε στον γιατρό απελπισμένος, όταν του συνέβη να του μοιράσουν δύο ρηγάδες και τρεις άσους, αλλά αυτός κοιμήθηκε προτού ποντάρει!

Η αδικαιολόγητη αυτή υπνηλία πήρε αρχικά το όνομα «σύνδρομο Πίκγουικ». Το όφειλε στο μυθιστόρημα «Pickwick Papers» που είχε δημοσιεύσει το 1835 ο Κάρολος Ντίκενς, όπου περιγραφόταν ένα παχουλό παιδί (Τζο ο Χοντρός) που έπεφτε διαρκώς σε ύπνο. Τις πρώτες εξηγήσεις και τον μηχανισμό των διαταραχών ύπνου που οφείλονταν σε διακοπή της αναπνοής έδωσε το 1965 μια ομάδα γάλλων και γερμανών γιατρών. Εντόπισαν τρία είδη «αποφρακτικής υπνικής άπνοιας». Ως αίτια υπέδειξαν τόσο το πάχος στη γλώσσα και τον λαιμό όσο και δυσμορφία του ρινικού διαφράγματος. Η προδιάθεση για άπνοια αυξάνει με τα χρόνια, καθώς οι ανάλογοι μύες ατονούν με την ηλικία και κατά τον ύπνο χαλαρώνουν ως τον σχηματισμό «φράγματος» για την ανάσα.

Ακολούθησαν 15 χρόνια αναζήτησης για επίλυση του προβλήματος μέσω χειρουργικών επεμβάσεων ή κατασκευής παρεμβυσμάτων για το στόμα ή τη μύτη. Το 1981, ωστόσο, ο αυστραλός γιατρός Collin Sullivan είχε μια «τεχνοκρατική» φαεινή ιδέα: τι θα γινόταν αν επιβοηθούσε τον ασθενή με ένα «κομπρεσέρ αέρα»; Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να αντιστρέψει τη λειτουργία μιας... ηλεκτρικής σκούπας! Ετσι, γεννήθηκε η πρώτη συσκευή «συνεχούς θετικής πίεσης στους ανώτερους αεραγωγούς» (CPAP). Αρχικά, οι γιατροί την αντιμετώπισαν με πολύ σκεπτικισμό, αλλά η τεχνολογική τελειοποίησή της _ με αισθητήρες ανίχνευσης της έναρξης επεισοδίου άπνοιας και μηχανισμό προοδευτικής αύξησης της πίεσης του αέρα, συν την προσθήκη φίλτρων και υγραντών του αέρα _ την ανέδειξαν την τελευταία δεκαετία στην κυρίαρχη λύση του προβλήματος. Τώρα οι γιατροί διατείνονται πως ο ένας στους δύο ασθενείς που χρησιμοποιούν CPAP κατορθώνει έπειτα από ένα ως δύο χρόνια θεραπείας να ανακτήσει πλήρως τη φυσιολογική αναπνοή του κατά τον ύπνο. Ο άλλος... συνεχίζει να κοιμάται με τη βοήθειά της διά βίου.

Συμπτώματα και διάγνωση
Τα συμπτώματα που πρέπει να μας υποψιάζουν για υπνική άπνοια και να μας οδηγούν στα «Εργαστήρια Μελέτης Υπνου» των νοσοκομείων είναι τα εξής: ροχαλητό, τρίξιμο δοντιών, μυϊκοί σπασμοί και τινάγματά μας στον ύπνο, παρατήρηση διακοπής της αναπνοής μας από τον/την σύντροφο, μόνιμος πονοκέφαλος όταν ξυπνάμε, με κόκκινα μάτια και ξηροστομία, απώλεια μνήμης, υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και μόνιμο αίσθημα κόπωσης.

Η σωστή διάγνωση της ασθένειας γίνεται μόνο έπειτα από «μελέτη ύπνου», κατά την οποία οι γιατροί μάς συνδέουν με ηλεκτροκαρδιογράφο και εγκεφαλογράφο, καταγραφέα κινήσεων άκρων, διαφράγματος και στήθους, όπως και κίνησης οφθαλμών, μετρητή οξυγόνου και μετρητή ροής εισπνοής και εκπνοής. Εφόσον η άπνοια διαπιστωθεί, ξανακοιμόμαστε στο εργαστήριο ύπνου, φορώντας ειδική μάσκα και εισπνέοντας αέρα από συσκευή CPAP, ώστε να καταγραφεί ο βαθμός επιβοήθησης και τα όρια πιέσεων του απαιτούμενου αέρα. Η όλη διαδικασία έχει γίνει παγκοσμίως κοινή μετά τη δημοσίευση του σχετικού πρωτοκόλλου θεραπείας άπνοιας από την Αμερικανική Ενωση Διαταραχών Υπνου (ASDS), τον Ιούλιο του 1995.

Οι επιπτώσεις της άπνοιας στην όλη υγεία μας συναπαρτίζουν έναν ιδιαίτερα εντυπωσιακό κατάλογο: υψηλή αρτηριακή πίεση, καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, διαβήτης τύπου 2, αύξηση σωματικού βάρους, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, μειωμένη λίμπιντο... Το παράδοξο είναι ότι αρκετές από αυτές τις νόσους που «ποτίζονται» από την άπνοια είναι και εκείνες που την «ποτίζουν»: άπνοια εμφανίζει ποσοστό 45% όσων πάσχουν από υπέρταση, 30% όσων πάσχουν από στεφανιαία νόσο, 60% όσων έχουν υποστεί έμφραγμα και 80% όσων έχουν υπέρταση ανθεκτική στα φάρμακα. Ενας φαύλος κύκλος ανατροφοδότησης δηλαδή, που μπορεί με μεγάλη βεβαιότητα να αποβεί μοιραίος αν δεν έχει αντιληφθεί κανείς πως πάσχει από άπνοια και δεν την αντιμετωπίσει.

 
Τα σημεία απόφραξης της αναπνοής (με κίτρινο κύκλο) μπορούν να διανοιχτούν ενίοτε με χειρουργική επέμβαση - με νυστέρι ή λέιζερ, κατ' άλλους και με υπερήχους.









ΓΙΑΤΙ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ
Στις 27 Ιουνίου 2008 ερευνητές του Πανεπιστημίου της Kαλιφόρνιας UCLA ανακάλυψαν για πρώτη φορά τη φυσική καταστροφή που προξενεί η άπνοια στον εγκέφαλό μας: «Τα ευρήματά μας καταδεικνύουν ότι η προβληματική αναπνοή κατά τον ύπνο μπορεί να επιφέρει σοβαρή εγκεφαλική βλάβη που διακόπτει τη λειτουργία της μνήμης και της σκέψης» δήλωσε ο νευροβιολόγος ερευνητής Ronald Harper. Εξετάζοντας τις μαγνητικές τομογραφίες των εγκεφάλων 43 ασθενών με υπνική άπνοια, είχαν καταμετρήσει μείωση του όγκου ως και κατά 20% των «μαστικών σωματίων» που βρίσκονται πάνω από τον ιππόκαμπο. Αυτή η μείωση μοιάζει εξαιρετικά με την αντίστοιχη που παρατηρείται σε αλκοολικούς ή πάσχοντες από τη νόσο Αλτσχάιμερ, οπότε οι ερευνητές σκέφτονται πλέον την αντιμετώπισή της με το ίδιο φάρμακο: τη χορήγηση μεγάλων δόσεων βιταμίνης Β1 ή θειαμίνης. Η υπόθεσή τους για το πώς η άπνοια επιφέρει την ίδια μείωση όγκου είναι ότι το «κλείσιμο της παροχής οξυγόνου» θανατώνει πολλά κύτταρα, είτε άμεσα είτε έμμεσα, μέσω της φλεγμονής που επακολουθεί. Η παροχέτευση βιταμίνης Β1 βοηθά στο να διακινηθεί περισσότερη γλυκόζη μεταξύ των κυττάρων, αποτρέποντας τον θάνατό τους. Αξιοσημείωτο είναι πως αν μια τέτοια θεραπεία και αναζωογόνηση των κυττάρων δεν αποδώσει, οι πάσχοντες από άπνοια βρίσκονται αντιμέτωποι με μόνιμη εγκεφαλική βλάβη, ακόμη και αν η άπνοιά τους θεραπευτεί!

Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να θυμηθούμε το τι μας αποκάλυψε για τη λειτουργία του ύπνου η καταγραφή των εγκεφαλικών κυμάτων, που έγινε εφικτή μόλις τις τελευταίες δεκαετίες. Ο ύπνος μας διακρίνεται στη φάση του «ύπνου αργού κύματος» και τη φάση του «ύπνου REM». Η πρώτη φάση είναι αυτή του ύπνου χωρίς όνειρα, όπου ο εγκέφαλός μας «κατεβάζει διακόπτες», με μια διαδικασία παρόμοια με εκείνη που κλείνει τον υπολογιστή μας. Κατά τη διαδικασία αυτή παράγονται ζωτικές ορμόνες και μόρια και εξουδετερώνονται τα όποια τοξικά υποπροϊόντα σε κυτταρικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια της φάσης REM, όπου βλέπουμε όνειρα, οι νευρώνες του εγκεφάλου μας εργάζονται ακατάπαυστα για να ξεκαθαρίσουν τις «πληροφορίες της ημέρας» και να ταξινομήσουν σωστά τα δεδομένα της.

Για μια υγιή «συντήρηση του εγκεφάλου» κατά τη ζωή μας, ο αδιατάρακτος καθημερινός ύπνος τουλάχιστον για επτά ώρες είναι απαραίτητος. Η εμφάνιση περιόδων άπνοιας στον ύπνο σαμποτάρει τόσο την παραγωγή των πολύτιμων ορμονών της πρώτης φάσης όσο και την «ανασυγκρότηση του δίσκου μνήμης» κατά τη δεύτερη. Το αποτέλεσμα είναι να μην ξεκουράζουμε ποτέ πραγματικά τον εγκέφαλό μας και να έχουμε τις πρόσφατες μνήμες μας σε πλήρη ακαταστασία, μέχρις απώλειας.

http://www.tovima.gr/