Ο Ρεµ Κούλχας ήταν το τιµώµενο πρόσωπο στη φετινή Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής στη Βενετία. Ηταν ο αρχιτέκτονας που τιµήθηκε µε το Χρυσό Λιοντάρι για το σύνολο της προσφοράς του σε αυτήν την ειδικότητα. Η φιλοσοφία της δουλειάς του φαίνεται στην παρουσίαση του αρχιτεκτονικού του γραφείου ΟΜΑ (Οffice for Μetropolitan Αrchitecture) στους χώρους της Μπιενάλε. Κι αν κάποιος ανατρέξει στο Ιντερνετ για περισσότερες πληροφορίες θα πέσει πάνω σε µία ελληνική υπογραφή. Στον Ηλία Ζέγγελη, συνιδρυτή του ΟΜΑ, µέντορα της Ζάχα Χαντίντ και µερικών ακόµη αστραφτερών µυαλών της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.
«Πιστεύω ότι είναι αδύνατο να δουλέψεις χωρίς να περάσεις την ιδέα σου σε σκίτσο πάνω στο χαρτί. Η ιδέα περιλαµβάνει τις έννοιες της πολιτικής και του πολιτισµού. Στην αρχιτεκτονική πρέπει να προϋπάρχει ιδεολογική προσέγγιση. Και συνέπεια. Περνάνε πολλά χρόνια έως τη στιγµή που ωριµάζει η σκέψη του αρχιτέκτονα. Γι' αυτό και η αρχιτεκτονική είναι µία σιγανή διαδικασία κατά την οποία τα κτίρια παίρνουν καιρό να υλοποιηθούν».
Η σκέψη του Ηλία Ζέγγελη πάνω στην οποία δούλεψε µε τον Ρεµ Κούλχας αρχίζει µετά τα γεγονότα του Μάη του '68 στο Παρίσι και γύρω στο 1972 µε την έρευνά τους στη Νέα Υόρκη. Ονόµασαν τη µελέτη τους «Εξοδος: ή Οι εθελοντές φυλακισµένοι της Αρχιτεκτονικής» βασισµένη σε µία ιστορική έρευνα για το Τείχος του Βερολίνου. Ηδη από τον φορτισµένο τίτλο της έρευνάς τους οι δύο αρχιτέκτονες έδειξαν ότι µπαίνουν σε πόλεµο µε το τότε αρχιτεκτονικό κατεστηµένο που φλέρταρε µε την εξουσία και εξυπηρετούσε τον καταναλωτισµό. «Η ΟΜΑ ανέλαβε να αναπτύξει µία αρχιτεκτονική πολεµική για τη διάσωση και την αναµόρφωση του Μοντερνισµού µε σχέδια και µελέτες συγχρόνως κριτικές και ρεαλιστικές. Η ΟΜΑ είδε το αρχιτεκτονικό σχέδιο σαν πρόκληση και κριτική και όχι ως επίλυση προβληµάτων». Υπήρξε συµφοιτητής µε τον Ρεµ Κούλχας στην περίφηµη σχολή του Λονδίνου Αrchitectural Αssociation (ΑΑ). Παρέµεινε µε τον ορµητικό Ολλανδό έως τα µέσα της δεκαετίας του '80. Και στο γραφείο τους ο Ζέγγελης ξεχώρισε τη νεαρή φοιτήτρια Ζάχα Χαντίντ. Με το ταλέντο στη ζωγραφική και το εξαιρετικό αρχιτεκτονικό σχέδιο. Μάλιστα στις συλλογές Τέχνης και Ντιζάιν του νεοϋορκέζικου µουσείου ΜΟΜΑ βρίσκονται ορισµένα ζωγραφικά έργα του Ηλία Ζέγγελη από την εποχή της συνεργασίας του µε το ΟΜΑ.
Σήµερα είναι πάνω στο µονοπάτι της κριτικής και της διδασκαλίας της αρχιτεκτονικής. Ανήκει σε εκείνους τους λίγους αρχιτέκτονες που θέτει τις ενστάσεις του για το σύνηθες φλερτ των αρχιτεκτόνων µε την οικονοµία της αγοράς. Ο Ηλίας Ζέγγελης αντιτίθεται στο κτισµένο περιβάλλον που βρίσκεται στο έλεος του κέρδους της φιλελεύθερης αγοράς. «Πιστεύω ότι η πίστη µας στη φιλελεύθερη λάµψη της λεγόµενης Νέας Οικονοµίας, στη γοητεία της ελεύθερης αγοράς και για µας τους αρχιτέκτονες στον αφελή µας ενστερνισµό του branding (της δήθεν µεταφορικής χρήσης εµπορικής µάρκας µεγάλης διαφηµιστικής εµβέλειας) ως ύστατος καταλύτης κάθε αρχιτεκτονικής σκοπιµότητας, ποτέ δεν θα ανασυγκροτηθεί. Χωρίς να ξέρουµε πόσο αντιφάσκουµε, εξυµνούµε τη λεγόµενη γενική πόλη «generic city», παιδί της παγκοσµιοποίησης. Κλαίµε την αστικοποίηση του τοπίου και ισχυριζόµαστε ότι ο δηµόσιος χώρος έχει εκλείψει», είχε πει ο καθηγητής Ζέγγελης σε µία διάλεξή του το 2003 στο αµφιθέατρο του Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην Αθήνα.
Και συνεχίζοντας τη διδασκαλία του στο έγκριτο Ινστιτούτο Μπερλάγκε στο Ρότερνταµ της Ολλανδίας ο Ηλίας Ζέγγελης προσπαθεί να µην παραµυθιάσει τους νέους αρχιτέκτονες και να τους κρατά γειωµένους µε την επιστήµη τους, υπενθυµίζοντας ότι η υπερπροβολή του δηµιουργού είναι εις βάρος του έργου. «Τα αρχιτεκτονικά περιοδικά προβάλλουν σήµερα το έργο των αρχιτεκτόνων µε κανόνες του λαϊφστάιλ, όπως γινόταν στα περιοδικά διακόσµησης. Κι έτσι ορισµένοι αρχιτέκτονες προβάλλονται σαν σταρ του Χόλιγουντ. Αυτό προκαλεί στους νέους µιµητικά φαινόµενα. Οι οποίοι παίρνουν την εικόνα χωρίς να βλέπουν τις κατόψεις των έργων. Το χειρότερο είναι όταν το ίδιο γίνεται µέσα στις αρχιτεκτονικές σχολές. Γι' αυτό και είναι υποχρέωσή µας να εµφυσήσουµε στους φοιτητές την ανάγκη να µπορέσουν να απαντήσουν στο «γιατί» να δηµιουργηθεί ένα νέο έργο.
Συµβιβασµοί. Οµως υπάρχει και η απτή πραγµατικότητα της Αθήνας, όπου έχει πλέον εγκατασταθεί. Κι έχει σχηµατίσει τη δική του γνώµη για την πραγµατικότητα της ελληνικής αρχιτεκτονικής δηµιουργίας και θεωρίας. «Είµαι υποστηρικτής της δηµόσιας αρχιτεκτονικής, όµως τα κράτη δεν την υποστηρίζουν ως ένα από τα κυριότερα πολιτισµικά και πολιτικά τους εργαλεία. Γι' αυτό και οι αρχιτέκτονες συµβιβάζονται µε τον δρόµο της ιδιωτικής κατοικίας. Στη χώρα µας η νοοτροπία θέλει το κτίριο να είναι θέµα του µηχανικού. Η ύπαρξη του αρχιτέκτονα είναι το στοιχείο που αναβαθµίζει το προϊόν σε σινιέ. Τον βλέπουν λοιπόν ως πολυτέλεια. Αν είχαν τη συνείδηση του τι προσφέρει µία καλή αρχιτεκτονική στην ποιότητα του περιβάλλοντος θα αντιλαµβάνονταν ότι η αµοιβή του αρχιτέκτονα είναι το ελάχιστο κόστος».
http://www.tanea.gr/
